Kolorektal Kanserlerde Tarama ve Takip

Kolorektal Kanser Riski Nedir?

Kolorektal kanser kadınlarda ve erkelerde giderek artan sıklıkta görülmektedir. Normal bireyde tüm yaşamı boyunca kolorektal kanser gelişme riski 20’de birdir. Bu risk ailede kolorektal kanser veya polipler olması veya kişinin kendisinde meme, rahim veya yumurtalık kanseri hikayesi olması durumunda artmaktadır. Ayrıca kişinin kendisinde ülseratif kolit veya Crohn Koliti olması durumunda da risk artmaktadır.

Tarama ve Takip Nedir?

Kolon ve rektumdaki polip ve kanserler çok büyük boyutlara ulaşana kadar semptom vermezler. Taramada bir veya daha fazla sayıda test kullanılarak hiçbir şikayeti olmayan bir hastada kolon veya rektum kanserine neden olabilecek bir hastalık veya durumun varlığı araştırılır. Burada amaç kansere neden olabilecek hastalık ve durumun erkenden tespit edilerek kansere dönüşümünün engellenmesi veya tedavi edilmesidir.

Takip ise daha önce kolorektal kanser tanısı almış veya yüksek risk altında olan kişilerde kullanılan testleri kapsar. Bu gruptaki kişilerde kanser olma riski çok daha yüksektir ve bu nedenle daha detaylı ve daha sık olarak takip edilmeleri gereklidir.

Bu bilgilendirmenin takip eden bölümlerinde risk grupları ve uygulanan testler tanımlanacaktır. Ayrıca doktorunuz size bu testleri ve sizin için önemi konusunda bilgi verecektir.

Testleri Niçin Yaptırmalıyım?

Kolon ve/veya rektum kanseri sessizce ilerleyen bir hastalıktır, kanama ve karın ağrısı gibi semptomlar kanser iyileştirilemeyecek düzeyde ilerlediği zaman ortaya çıkar ve böyle bir durumda hastaların ancak %50’si tedaviden fayda görür. Diğer yandan erken dönemde yakalanan kolorektal kanserlerde hastanın tamamen tedavi edilme şansı %80 ve daha fazla oranlara çıkabilmektedir. Kolon ve rektum kanserlerinin çoğu başlangıçta kötü huylu olmayan polip adını verdiğimiz lezyonlardan başlar. Eğer kalın barsakta polip saptanırsa ve çıkartılırsa kanserde engellenmiş olup, böylece büyük cerrahi girişimlerden kaçınılmış olur.

Tarama İçin Hangi Testler Yapılmalıdır?

Kolon ve rektum kanserlerinin taramasında kullanılan en basit test dışkıda gizli kan bakılması testidir. Bu test çok uzun yıllardan beri kullanılmakta olan bir test olup çok basit ve ucuz bir tetkiktir. Ancak maalesef test anında polip veya kanserden kanama varsa test olumlu sonuç verir. Kanserlerin %50’si poliplerin ise sadece%10’nu bu testle saptanabilecek kadar kanar. Bu nedenle kanser veya polip varlığının ortaya konabilmesi için ek tarama testlerinin yapılması gerekir.

Fleksible (bükülebilir) sigmoidoskopi ucunda kamera olan bir hortum olup kolon ve rektumun iç yüzünün direkt olarak görüntülenmesine olanak sağlar. Bu testle rektumun tümü kalın barsağın da son 1/3’lük kısmı izlenebilir ki bu sayılan lokalizasyonlar polip ve tümörlerin en sık bulundukları yerlerdir. Fleksible sigmoidoskopi ve dışkıda gizli kan testi birlikte yapılıp değerlendirildiğinde pek çok kanser ve polibin tanısı konulabilir.

Fleksible sigmoidoskopi ile polip veya kanser tespit edildiğinde, kalın barsağın geri kalan kısımıda mutlaka incelenmelidir. Bunun için “kolonoskopi” yapılması gerekir. Fleksible sigmoidoskopi ve kolonoskopi ile polip çıkarılması ve kanseri düşündüren kitlelerden biyopsi alınması mümkündür.

Testler Ne Sıklıkta ve Ne Zaman Yapılmalıdır?

Hiçbir riski ve şikayeti olmayan normal bir şahısta, parmakla muayene ve dışkıda gizli kan testinin yapılmasına 40 yaşında başlanmalı ve yıllık olarak devam edilmelidir. Fleksible Sigmoidoskopi 50 yaşından itibaren her 5 yılda bir olacak şekilde yapılmalı ve her 10 yılda bir de kolonoskopi yapılmalıdır.

Takip aşağıda sayılan yüksek risk grubundaki hastalara uygulanır:

  • Kansere dönüşme riski yüksek polibi olan ve bu polibi çıkarılan hastalarda polibin alındığı kolonoskopiyi takiben 1-3 yıl sonra yeniden kolonoskopi yapılmalıdır.
  • Ebeveyn, kardeş veya çocuklarında kolorektal kanser veya kansere dönüşme eğilimli polip saptanan kişilerde tarama riski olmayan kişilerdeki gibi olmalıdır ancak taramaya tanı almış en geç akrabasından 10 yaş daha genç bir yaşta başlanmalıdır. Örnek; anne 45 yaşında kolon kanseri olmuş ise çocuğu 35 yaşında taramaya alınmalıdır.
  • Ailesinde kolorektal kanser olan ve birkaç nesil de özellikle de genç yaştaki akrabalarında kanser saptanmış kişilerde genetik danışmanlık ve genetik testler “Ailesel Non-polipozis Kolorektal Kanser Sendromu” tespit edebilmek için yapılmalıdır. Bu hastalarda kolonoskopi 20-30 yaşları arasında her 2 yılda bir 40 yaşından sonra her yıl olacak şekilde yapılmalıdır.
  • Ailesinde, Ailesel (familyal) adenomatöz polipozis(FAP) denen kalıtsal hastalık bulunan kişilerde genetik danışmanlık ve genetik testler yapılmalıdır. Hastalıklı genleri taşıyan veya genetik test sonuçları net olmayan hastalarda kolonoskopi ile taramaya ergenlik döneminde başlanıp her yıl tekrarlanmalıdır. Poliplerin saptanması durumunda tedavi cerrahi olup, ameliyat seçenekleri kolon rektum hastalıkları konusunda deneyimli bir cerrah tarafından değerlendirilmelidir.
  • Daha önce kolorektal kanser nedeni ile ameliyat olmuş bir kişide kolonoskopi ile kolonun değerlendirilmesi ameliyattan sonraki ilk yılda yapılmalıdır. Eğer yapılan inceleme normal ise 3 yıl sonra kolonoskopi tekrar edilmelidir.
  • Sekiz yıl veya daha uzun süredir yaygın inflamatuar barsak hastalığı nedeni ile takip edilen kişilerde her yıl veya 2 yılda bir defa olacak şekilde kolonoskopi yapılmalıdır.
  • Meme, yumurtalık veya rahim kanseri olan kadınlarda %15 oranında kolon kanseri gelişme riski mevcuttur. Bu hastalar 40 yaşından başlayarak her 5 yılda bir kolonoskopi ile takip edilmelidirler.

Tarama ve Takibi Kim Yapar?

En basit testler olan parmak ile anüsten rektumun muayenesi ve dışkıda gizli kan testi aile hekiminiz tarafından gerçekleştirilebilir. Ancak fleksible rektosigmoidoskopi ve kolonoskopi bu konuda eğitim almış kolon ve rektum hastalıkları ve cerrahisi konusunda deneyimli bir doktor tarafından gerçekleştirilmelidir.